Οι δασμοί του Τραμπ: Μια πολιτική που επιμένει, παρά τις δικαστικές ανατροπές

Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ να ακυρώσει μεγάλο μέρος των δασμών που επέβαλε ο Ντόναλντ Τραμπ κατά την προεδρική του θητεία αποτέλεσε, για πολλούς, μια θεσμική υπενθύμιση των ορίων της εκτελεστικής εξουσίας. Ωστόσο, για ξένους ηγέτες και κορυφαία στελέχη επιχειρήσεων σε Ευρώπη και Ασία, το μήνυμα είναι διαφορετικό: οι αμερικανικοί δασμοί δεν ήταν μια παρένθεση. Ήταν η αρχή μιας νέας εποχής εμπορικού προστατευτισμού.

Από την «έκτακτη ανάγκη» στη νέα κανονικότητα

Οι δασμοί που επιβλήθηκαν επί προεδρίας Τραμπ –ιδίως απέναντι στην Κίνα αλλά και σε συμμάχους όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση– βασίστηκαν σε νομικά εργαλεία που επικαλούνταν λόγους εθνικής ασφάλειας και εμπορικού ελλείμματος. Η λογική ήταν σαφής: επαναπατρισμός της βιομηχανίας, ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής, πολιτική πίεση σε ανταγωνιστές.

Η μερική ακύρωση αυτών των μέτρων από το Ανώτατο Δικαστήριο δεν αναιρεί το γεγονός ότι η πολιτική φιλοσοφία που τα γέννησε εξακολουθεί να έχει ισχυρή απήχηση. Οι δασμοί, ακόμη κι αν αλλάξουν μορφή ή νομική βάση, φαίνεται πως έχουν ενσωματωθεί στη στρατηγική σκέψη της Ουάσιγκτον.

Η παγκόσμια αντίληψη: «Οι δασμοί ήρθαν για να μείνουν»

Στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, η συζήτηση δεν επικεντρώνεται τόσο στο αν οι ΗΠΑ θα διατηρήσουν δασμούς, αλλά στο πώς και σε ποιους τομείς. Η ενεργειακή μετάβαση, τα ημιαγωγά, οι κρίσιμες πρώτες ύλες και η τεχνητή νοημοσύνη αποτελούν πεδία όπου η οικονομική πολιτική συναντά την εθνική ασφάλεια.

Η Κίνα, από την πλευρά της, έχει ήδη προσαρμοστεί σε ένα περιβάλλον αυξημένων εμπορικών εντάσεων. Οι κινεζικές επιχειρήσεις διαφοροποιούν τις εφοδιαστικές τους αλυσίδες, ενώ ενισχύεται η στρατηγική αυτάρκειας σε τεχνολογικούς τομείς αιχμής. Η αίσθηση ότι οι ΗΠΑ –ανεξαρτήτως κυβέρνησης– θα συνεχίσουν να χρησιμοποιούν δασμούς και περιορισμούς ως εργαλείο πίεσης είναι πλέον βαθιά ριζωμένη.

Επιχειρήσεις σε καθεστώς μόνιμης προσαρμογής

Για τις πολυεθνικές, η αβεβαιότητα είναι το νέο καθεστώς. Οι εταιρείες δεν σχεδιάζουν πλέον με ορίζοντα τετραετίας, αλλά με βάση σενάρια γεωπολιτικού ρίσκου. Η μεταφορά παραγωγής σε «φιλικές» χώρες (friend-shoring), η διαφοροποίηση προμηθευτών και η αποφυγή μονομερούς εξάρτησης από μεγάλες αγορές αποτελούν στρατηγικές που γεννήθηκαν μέσα στην εποχή των δασμών.

Ακόμη κι αν ένα μέρος των μέτρων ακυρώθηκε, το μήνυμα προς τις αγορές είναι σαφές: η εμπορική πολιτική των ΗΠΑ δεν θα επιστρέψει εύκολα στο μοντέλο της πλήρους απελευθέρωσης. Η εσωτερική πολιτική πίεση για προστασία της βιομηχανίας και των θέσεων εργασίας παραμένει ισχυρή.

Θεσμική ήττα, πολιτική νίκη;

Η ακύρωση των δασμών από το Ανώτατο Δικαστήριο μπορεί να θεωρηθεί νομική ήττα για τον Ντόναλντ Τραμπ. Ωστόσο, σε πολιτικό επίπεδο, η ατζέντα που έθεσε εξακολουθεί να διαμορφώνει το πλαίσιο της δημόσιας συζήτησης. Ακόμη και πολιτικοί που διαφωνούν με το ύφος ή τη μεθοδολογία του, δύσκολα αγνοούν τη στροφή της κοινής γνώμης προς μια πιο «εθνική» οικονομική στρατηγική.

Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν οι δασμοί θα παραμείνουν, αλλά ποια μορφή θα λάβουν. Στο νέο γεωοικονομικό τοπίο, το εμπόριο δεν είναι απλώς οικονομική δραστηριότητα· είναι εργαλείο ισχύος. Και σε αυτό το πλαίσιο, οι δασμοί του Τραμπ –έστω και αποδυναμωμένοι δικαστικά– φαίνεται πως εγκαινίασαν μια εποχή που δύσκολα θα ανατραπεί.